در فرشتههای کاغذی این هفته، همراه شما هستیم با معرفی کتابهای:
• بندر فِیلی، نوشتهی بختیارعلی/ اعظم اسعدی
• سفر به انتهای شب، نوشتهی لویی فردینان سلین/ محبوبه عموشاهی
جلد کتاب بندر فیلی
بندر فِیلی عنوان رمانی از بختیار علی، نویسندهی کرد است. این رمان نیز مانند اغلب آثار بختیار علی با ترجمهی مریوان حلبچه و نشر ثالث منتشر شده است.
«فِیل» گروهی از اقوام کرد ساکن عراق هستند که توسط حکومت وقت، صدام حسین قتلعام شدهاند.
«بندر» شخصیت اصلی این رمان، فرزند یکی از بازماندههای فیلی در زندان بعثی است که لحظهی اعدام مادرش از زهدان او میافتد.
بندر در زندان متولد میشود و بنا به دستور مدیر زندان حتی اجازهی دیدن روز را ندارد. او در زندان میآموزد که باید دنبال «آزادی» باشد. بندر کمکم با محیط بیرون از زندان آشنا میشود. اما آیا دیدن محیط خارج از زندان، میتواند ايدئولوژی بندر را تغییر دهد؟ آیا به اندیشهاش آزادی میرسد؟
از این نویسندهی کرد زبان تاکنون پنج رمان و یک مجموعه شعر خواندهام و چون ترجمههایی که خواندهام از مریوان حلبچه بوده است، تقریبا با نثر و شیوهی بیانش آشنا هستم. نثر روان است و به نظر میرسد مترجم همچنان به فضای آثار بختیار علی متعهد مانده است. (با توجه به ترجمهی دیگری که از یکی از آثارش خواندهام.)
در این کتاب نیز تمرکز نویسنده بر جنگ، فقر فرهنگی حکومت وقت باقی مانده است. بندر فیلی بر خلاف سایر آثار که دیر مخاطب را جذب میکند، همان لحظهی اول با افتادن نوزاد از زهدان زندانی در لحظهی اعدام، خواننده را ترغیب میکند سریعتر کتاب را پیش ببرد. در این رمان بر خلاف بسیاری از آثار بختیار علی که کاملا در فضای رئالیسم جادویی جریان دارند، فقط رگههایی از این سبک دیده میشود.
رمان طولانی است و به نظرم شخصیت بندر جاهایی نمادین میشود. البته شاید این روند در خدمت اندیشهی نویسنده و شخصیت بندر، برای رسیدن به آزادی باشد.
رمان را دوست داشتم و همچنان معتقد هستم آثار این نویسندهی بزرگ یکی از بهترین گزینهها برای آشنایی با دنیای رئالیسم جادویی میباشد. چون نزدیکی محیط جغرافیایی به ایران و تشابهات فرهنگی کمک میکند راحتتر با آن همزادپنداری کنم.
(اعظم اسعدی)
کتاب «سفر به انتهای شب» نوشتهی «لویی فردینان سلین» در سال ۱۹۳۲ است. کتاب توسط «فرهاد غبرائی» به فارسی ترجمه شده و نشر «دیبا» نیز آن را منتشر کرده است.
داستان، برشی طولانی از زندگی شخصیت اصلی کتاب، «فردینان باردامو»، است که با جنگ جهانی اول شروع میشود. او که دانشجوی رشتهی پزشکی است، در تصمیمی هیجانی داوطلب خدمت در ارتش شده اما در همان ابتدای کتاب و با دیدن جبههی جنگ احساسش تغییراتی میکند. همین موضوع، نقطهی شروع داستان را رقم میزند.
کتاب از زبان اولشخص و توسط فردینان باردامو روایت میشود. داستان از این نظر که الهامگرفته از تجربیات شخصی نویسنده است، نوعی اتوبیوگرافی نیز محسوب میشود.
داستان با جنگ جهانی اول شروع میشود و بخش زیادی از کتاب را به خود اختصاص میدهد. سپس راوی به نقاط مختلف دنیا سفر میکند و اقامتش در هرکدام از این کشورها بخشی از کتاب را شامل میشود. راوی در هرکدام از این مجموعهروایتها از سفرها و اقامتش در جاهای مختلف، دغدغههای فکری خاص خودش را دارد. بهعنوان مثال در بخش ابتدایی کتاب که در زمان جنگ جهانی اول میگذرد، دائماً در حال به چالش کشیدن جنگ است. درواقع این بخش از کتاب را میتوان اثری ضد جنگ دانست که خشونت آن را به تصویر میکشد.
در هرکدام از مناطقی که راوی به آنها سفر میکند، پر از اتفاقات، شخصیتها و خردهروایتهای مختلف است؛ خردهروایتهایی که در کنار یکدیگر قرار میگیرند و بهتدریج روایت اصلی را شکل میدهند. اگرچه که بخش زیادی از کتاب، مجموعهای از این برشها و خردهروایتهای مختلف است، اما روایتی خطی نیز تقریباً از میانهی کتاب شکل میگیرد و تا انتها ادامه مییابد؛ روایتی که شخصیتهای دیگری مانند «رابینسون» را در محوریت خود قرار میدهد.
بخشهای زیادی از کتاب را گفتگوهای درونی راوی دربارهی مسائل مختلفی مانند مرگ، زندگی، عشق، تنهایی، رنج، ناامیدی، ویژگیهای مختلف آدمها، موسیقی، سینما و موضوعات دیگر تشکیل داده است. راوی در جاهای مختلف کتاب این مسائل را با دیدگاهی اگزیستانسیالیستی و با زبان هجوآلود، تلخ و گزندهی خود به چالش میکشد و دربارهی آنها فلسفهبافی میکند. همچنین نویسنده مدام راوی را در موقعیتهایی دشوار، غمگین و تلخ قرار میدهد و احساسات و افکار او را در مقابل رنج و اندوه بیپایان زندگی به تصویر میکشد. کتاب را برای خواندن پیشنهاد میکنم.
(محبوبه عموشاهی)
