در فرشتههای کاغذی این هفته، با معرفی دو کتاب زیر همراه شما هستیم:
• رمان ۱۹۸۴، جرج اورول/ مهدی نیکنژاد
• سنگ صبور، صادق چوبک/ محبوبه عموشاهی
اسم کتاب: ۱۹۸۴
نویسنده: جورج اورول
مترجم: صالح حسینی
کشور: بریتانیا
سال: ۱۹۴۸ نوشته و ۱۹۴۹ چاپ شد
ژانر: رمان، سیاسی، فلسفی، درام
تعداد صفحات: ۳۱۲
رمان یک فضای پادآرمانشهری دارد و دربارهی شخصی به اسم وینستون اسمیت است که در کشوری خیالی به اسم «اقیانوسیه» و پایتخت لندن زندگی میکند. درواقع جهانی که جورج اورول در این رمان ترسیم میکند، از سه قسمت اقیانوسیه، شرقاسیه و اروسیه تشکیل شده است.
کشور اقیانوسیه، دارای یکی از مخوفترین حکومتهای تمامیتخواه (توتالیتر) و دیکتاتوری است که تمام امور زندگی افراد (اعم از خصوصی و اجتماعی) توسط دستگاهی به نام «تلهاسکرین» بازرسی میشود و همچنین تمام گفتگوها را با «میکروفون» ضبط میکنند.
در زمان انتشار به علت فضاسازیهایی که در کتاب وجود داشت، تمامی افکار را به سمت «اتحاد جماهیر شوروی» میکشاند که در آنجا زندگی چنین است؛ که امروزه نیز میتوان این سبک زندگی را در کشورهایی که با توتالیتاریسم را تجربه کردهاند، مشاهده کرد؛ مثل کرهی شمالی، نازیسم آلمان، فاشیسم ایتالیا، شوروی سابق، چین مائوئیستی و…
وینستون در چنین فضایی که تمام امور زندگی افراد از جمله افکارشان نیز کنترل میشود، برحسب اتفاق عاشق دختری غریبه میشود و کتاب به آرامی تم عاشقانهی سیاسی به خود میگیرد که این موضوع بر عمق جذابیت آن میافزاید.
کتاب از شخصیتهای کمی برخوردار است؛ اما به خوبی دربارهی آنها صحبت میکند. در همان ابتدای کتاب، با اقتدارگرایی «برادربزرگ» یا «ناظر کبیر» که از دیکتاتورِ حاکم بر اقیانوسیه است مواجه میشویم و در کنار آن سه وزارت به اسمهای «وزارت عشق»، «وزارت صلح»، «وزارت فراوانی» و «وزارت حقیقت» داریم که برخلاف اسمشان فعالیت میکنند. بهعنوان مثال وزارت عشق، کارش شکنجهی افراد است، وزارت فراوانی کارش قحطی آوردن است، وزارت صلح نیز به جنگافزایی و ایجاد جنگ با یکی از کشورها میپردازد، وزارت حقیقت نیز به امور جعل تاریخ و واقعیت و اخبار مشغول است.
از طرفی دیگر، کتاب در ادامه به اهمیت زبان و تحریف آن برای حفظ تمامیتخواهی میپردازد. بهعنوان مثال، همانطور که در کتاب آمده (نقل به مضمون)، اگر واژهی «آزادی» وجود نداشته باشد، افراد چگونه به آن و مفهومش خواهند اندیشید؟!
کتاب علاوهبر رمان بودنش، یک بیانیهی سیاسی سنگین در خود دارد که ممکن است برای برخی مخاطبین که صرفاً دنبال جنبهای ادبی و داستانی آن هستند، سختخوانی ایجاد کند؛ اما برای علاقهمندان به علوم سیاسی، میتواند جذاب باشد که نباید از خواندن این کتاب غافل شوند. اگر بخواهم راحتتر بگویم، کتاب ۱۹۸۴ آمیختهای از رمان و بیانیهی سیاسی است که بیش از هرچیزی، مخاطب را میخواهد به فکر وادارد.
در کل کتاب را خیلی دوست داشتم. خواندن این کتاب را برای همه واجب میدانم و همچنین برای آموختگان علوم سیاسی واجبتر.
•مهدی نیکنژاد•
کتاب «سنگ صبور» نوشتهی «صادق چوبک» در سال ۱۳۴۵، توسط نشر «جاویدان» منتشر شده است.
رمان دربارهی شخصیتی به نام «گوهر» است که در خانهای چنداتاقه، در همسایگی شخصیتهای دیگری مثل «احمد»، «بلقیس» و «جهانسلطان» زندگی میکند.
اگرچه صادق چوبک رمان را به زادگاهش، بوشهر، تقدیم کرده است، اما اتفاقات آن در شیراز رخ میدهند. داستان از زاویهدید اولشخص روایت میشود؛ زاویهدیدی که دائماً میان شخصیتها تغییر میکند. در بخشهای مختلف کتاب، هرکدام از شخصیتها با لحن جذاب و مخصوص خودشان اتفاقات را از زاویهدید خود روایت میکنند و ما از زوایای دید مختلف شاهد همان اتفاقات میشویم. این ویژگی داستان تا حدودی آدم را یاد رمانهای «ماریو وارگاس یوسا»ی بزرگ میاندازد. همچنین هرکدام از شخصیتها از طریق گفتگوهای درونی و به روش جریان سیال ذهن، اتفاقات را روایت میکنند و ما از این طریق با افکار و احساسات و ویژگیهای منحصربهفردشان آشنا میشویم.
کتاب اگرچه که یک روایت اصلی را دنبال میکند اما پر از خردهروایتهای مختلف است و در جاهایی نیز قصهای در دل قصهی اصلی روایت میشود. رمان ارجاعات مختلفی به اشعار شاهنامهی فردوسی، داستان بزرگمهر و انوشیروان، یعقوب لیث و مشی و مشیانه دارد که همگی در خدمت پیشبرد روایت هستند.
شخصیتهای رمان نمادهایی از قشرهای مختلف جامعه هستند و هرکدام با گفتگوهای درونی ما را با احساسات، تنهایی، رنج و غمشان همراه میکنند. شخصیتها با اینکه همگی در خانهای در کنار همدیگر زندگی میکنند اما انگار هرکدام بهنوعی تنها هستند. محیطی که داستان در آن رخ میدهد، شخصیتها و فضای رمان تا حدودی من را یاد کتاب «همسایهها» از «احمد محمود» بهویژه نیمهی اول آن میاندازد، اگرچه که دو کتاب روایتی متفاوت دارند اما هر دو شرایط سخت اجتماعی و اقتصادی شخصیتها را به تصویر میکشند؛ شرایطی که دائماً با آن دستبهگریبان هستند.
داستان اگرچه که حول محور شخصیت گوهر میگردد اما هرکدام از شخصیتها در بخشهای مختلف در محوریت داستان قرار میگیرند. کتاب مسائل مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و باورهای مذهبی و خرافی را به چالش میکشد و تأثیر آنها را بر زندگی شخصیتها مورد واکاوی قرار میدهد.
کتاب را دوست داشتم و برای خواندن پیشنهاد میکنم.
•محبوبه عموشاهی•
